Categorías
Novas

Novoneyra, de regreso aos eidos

Os restos do poeta do Courel foron trasladados do cemiterio de Lugo á súa casa natal e sede da fundación que leva o seu nome en Parada. Cúmprese así o camiño de volta daquel que o levou ‘Do Courel a Compostela’, camiño que non facía sen parar «na tan querida cidade onde descansou 22 anos», como manifestou a viúva, Elba Rey.

Uxío Novoneyra descansa xa, e para sempre, no Courel. Os seus restos saíron onte a primeira hora da mañá do cemiterio municipal de Lugo, onde estiveron durante 22 anos, para seren enterrados baixo a «casa de pedra e cal vella/ solaina e ventás pra serra», a súa casa natal en Parada, centro vital e literario do poeta.

Preguntábanlle a Uxío, nunha das súas últimas entrevistas, se tiña pensado volver á serra e el, xa enfermo, respondía que non sabía cando, nin como, pero que volvería. Fíxoo nunha mañá xabreira de «sol veloz tralas nebras», como di nun dos seus poemas dun só verso, e acompañado, dun lado e do outro, por ducias de persoas queridas. Cúmprese así unha vontade que, segundo indicou a familia, agardou os anos nos que a súa casa demorou en converterse nunha fundación en pleno funcionamento, preparada para acoller o memorial.

Agradeceu a súa viúva, Elba Rey, no acto que tivo lugar no cemiterio de San Froilán, a acollida durante máis de dúas décadas en Lugo, «a súa cidade tan querida», onde estudou o bacharelato, na que se coñeceron e casaron e onde viviu coa súa familia cando deixaron O Courel e antes de trasladárense a Compostela. En Santiago morreu un 30 de outubro do ano 1999, con 69 anos. Despois de ser velado no Panteón de Galegos Ilustres baixo a mesma bandeira galega que cubría onte o cadaleito, e debido a que o mal tempo non permitira usar o panteón familiar en Seoane, o Concello de Lugo ofrecera un lugar no cemiterio municipal.

A cidade garda memoria dun enterro que fora multitudinario, onde amigos e políticos despediron ao poeta coa ‘Letanía de Galicia’ recitada por Miguel Ánxo Fernán Vello e polas verbas de Salvador Gardía Bodaño. Varios membros da corporación de entón, como Branca Rodríguez Pazos ou Ignacio Rodríguez Eguíbar, quixeron estar de novo presentes onte no camposanto, canda ao tenente de alcalde, Rubén Arroxo, e representantes de todos os grupos muncipais e da Universidade de Santiago. A alcaldesa do Courel, Lola Castro, e veciños da Montaña, tamén acompañaron a viúva e aos fillos, Branca, Uxío e Arturo, dende o cemiterio lugués.

Escribira Antón Lopo en El Correo Gallego daquel enterro que o poeta comezaba o camiño de volta que o levara ‘Do Courel a Compostela’ e que xa perfilaba o seu derradeiro poema: «Camiño de volta fago/ volvo do cabo do Mundo./ Terra solo en ti me fundo:/ é a certeza que trago». Foi ese un dos textos que se escoitaron no cemiterio, canda a outros poemas dedicados á cidade lidos por Elba Rey, e algúns de ‘Os Eidos’ ditos por Tareixa Campo.

O himno galego despediu coa gaita de Bruno Villamor a Novoneyra. Nese lugar, avanzou Rubén Arroxo, un monolito lembrará o paso do poeta. Semella unha afortunada coincidencia que o regreso de Uxío, para quen vida e obra foron exactas en integridade, tivese parada en Lugo, el que dicía «Ir a Santiago de Compostela/non sin antes por Lugo pasar/ ou sin logo por Lugo tornar».

O arquitecto Xosé Allegue foi o encargado de deseñar o memorial que xa formará parte das visitas que recibe a Fundación Novoneyra. A lousa da serra baixo a que descansa o poeta está rodeada de follas de castiñeiro, ourizos e castañas de bronce moldeadas polo escultor Óscar Aldonza, e que foron recollidas no souto comunal da aldea, o Souto da Rubial, recoñecido no catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia. Sobre a lápida, tamén en bronce, o poema: «Din os soños i os paxaros: a morte non é certo!», que xa ecoa fronte ao «Teso de Pinza/ sempre didiante!».

A Funeraria Garrido, de Quiroga, amiga da familia, foi a encargada de realizar un traslado que os veciños do Courel recibiron con moita emoción. «Sempre foi unha demanda da xente da serra», indicaba o fillo, Uxío Novo. Todos os presentes axudaron onte no enterro e a familia, pola tarde, plantou as roseiras que crecerán a partir de hoxe para todos eses «cotolovíos/ ouriolos tordos merleaos!» que virán pousarse do lado dos soños. Fronte á campa, Elba Rey leu outro dos poemas de ‘Os Eidos’: «Branca, Uxío e Arturo/ quedaranse no Futuro/ quedaredes no Futuro/ pre que siga o Pasado/ e ti Galicia a durar/ anque se funda o lousado/ e caia neve no lar». Eidos nos que o poeta volveu atoparse onde nunca deixou de estar.

Categorías
Novas

Aterra en Monforte a exposición “Courel, territorio literario”

A exposición “Courel, territorio literario” atópase xa na Praza do Campo de Santo Antón de Monforte de Lemos. É unha mostra aberta que reivindica as terras do Courel como lugar de creación na nosa literatura a través de catro autores principais: Ánxel Fole, María MariñoUxío Novoneyra e mais Carlos Oroza.

Os paneis queren dar fe dunha serra oriental caracterizada, ademais de pola súa beleza, pola súa biodiversidade, os seus tres séculos de emigración e o milleiro de persoas que aínda a poboan. “Unha terra situada entre cumes e vales, irrigada por regatos e pincheiras, habitada dispersamente en pequenas aldeas e cruzada polo bosque dominio dos bechos bravos. Lobos e vacas, ámbolos dous animais totémicos, son hoxe residuais nunha terra gandeira que distintos autores contaron en verso ou prosa”.

Catro autores fan propio un territorio literario, un territorio mítico construído a través das súas obras. Ánxel Fole, “lugués na néboa, foi un mestre do conto e recuperador do idioma”. Nos seus contos “transcribe unha fala que ata fai pouco sostiveron os últimos labregos”. A mesma lingua na que Uxío Novoneyra cantou á súa terra natal, “unha natureza salvaxe habitada polos antepasados”. María Mariño escribiu a súa obra na casa escola de Parada, a súa terra de acollida ata o seu pasamento, e Carlos Oroza “residiu intermitentemente longas tempadas durante os anos setenta na casa do seu amigo Novoneyra en Parada do Courel”.

Son as palabras destas catro voces as que, da man das xentes que estiveron e permanecen, deron forma ao Courel como lugar habitable e, en consecuencia, como marco literario. Unha montaña que se resiste a desaparecer do patrimonio literario de igual xeito que teima en permanecer viva. Velaí as motivacións desta exposición, dispoñible para o público en Monforte.

Patrimonio literario nos Camiños de Santiago

O patrimonio literario da serra é o centro da participación da Fundación Uxío Novoneyra no proxecto Horizonte 2020 rurAllure para a promoción do patrimonio rural na contorna das grandes rutas de peregrinación europea. A Fundación lidera un dos catro subproxectos pilotos da proposta: unha exploración do patrimonio literario na área de influencia dos Camiños de Santiago que, no caso do Courel, toma como punto de partida as rutas apuntadas polo propio Novoneyra no seu derradeiro poemario Ámeto Mítico: Arrodeos e Desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas, publicado de xeito póstumo en 1993, ano Xacobeo.

🌐 rurallure.eu 📧contact@rurallure.eu 📄 Press Kit (GL)

Categorías
Novas

Os contos inéditos de Novoneyra saen á luz

Se «recibir, gardar e doar» foi o paso que orientou o camiño de Novoneyra, quen tivo unha infancia plena nas terras outas e soias do Courel quixo tamén ofrecer en conto e lingua labrada esas primeiras miradas, aventuras, soños e coñecementos.

Chamoulles Contos de Roxín Roxal e imaxinounos envoltos en coiro e manuscritos, perdidos e atopados. Tres deles xa foran publicados por el na década dos 90: O cubil do Xabarín (1990), Gorgorín e Cabezón (1992), Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín (1998). Os outros catro que acompañan este volume, (A cabana de Sancor, Lucín e as paxarelas, Colorín e Mirabrouco e Vagaface, Brumalión e o can de pedra) durmiron nun caixón da súa casa natal, ata seren atopados, case coma el mesmo imaxinou.

Ilustrados por Miguel Robledo, acompañados por glosarios nos que o autor quixo soster cada verba, nos contos de Novoneyra nada é alleo, coma tampouco o foi na súa súa obra: a plenitude dos seres e da terra, os soños últimos, a voz fronte a inxustiza, a celebración da amizade, o amor feliz e o canto.

A Fundación Novoneyra e Punto e Coma  presentarán este galano do autor de Parada o sábado 28 de novembro no Culturgal, ás 17.45 h no Espazo Infantil. Seguirán presentacións próximas en Lugo e O Courel.

Categorías
Novas

II Festival dos Eidos de Outono: música, poesía e natureza

Eidos de Outono é a extensión musical do Festival dos Eidos, que se vén celebrando dende 2015 no Concello de Folgoso do Courel, Xeoparque Mundial UNESCO Montañas do Courel. Nesta edición o festival presenta unha escolma de músicas contemporáneas marcada pola vangarda e a diversidade de estilos en vínculo coa singularidade e identidade do territorio que o acolle.

As actividades terán lugar en dous escenarios: a Praza do Concello en Folgoso, baixo carpa de concertos, e a Casa-museo Uxío Novoneyra, na aldea de Parada. Na Casa da Fonte, haberá unha lectura do libro dos Eidos  e mais o xa clásico roteiro de avistamento de aves, no que o biólogo Xabier Vázquez Pumariño nos adentrará nos segredos dos paxaros no outono.

Rodrigo Cuevas, Uxía-O, Califato 3/4, Wöyza & The Galician Messengers,  Babykatze e Sila Lua desenvolverán a parte musical nesta romaría do século XXI que aposta pola diversidade, a convivencia, a antidisciplinariedadee a exaltación da identidade propia en diálogo permanente coa comunidade global.

Merca a túa entrada!🎟

 

Coincidindo co tempo dos magostos, os Eidos de Outono preséntanse como a celebración da música e da expresión artística no impoñente marco natural do Courel.

A cantante Uxía repasará, nun directo en formato cuarteto, o repertorio do álbum UXÍA-O (2017) no que se mesturan música, poesía, pintura e fotografía, unha particular homenaxe ao poeta do Courel onde resoan a muiñeira, o ragtime, os alalás e o reggae.  Uxía canta os versos que son “unha música do cosmos, da fráxil feitura dos seres, da escoita do silencio que fala a quen queira entendelo, da revelación e do himno.” UXÍA-O foi galardoado Mellor Álbum en Galego nos Premios de la Música Independiente MIN e Premios Martín Códax da Música 2018.

Eidos de Outono achega tamén un nome recorrente e imprescindible nos festivais de máis sona deste ano, os Califato 3/4, artífices dunha  versión propia e singular do  folclore andaluz  que olla tanto o pasado coma o futuro a través da memoria e a mestizaxe. A xira da banda sevillana está arrasando co seu folclore futurista, a súa frescura e autenticidade, e o seu directo é pura marabilla.

Rodrigo Cuevas, verdadeiro tsunami na música dos últimos anos. Axitación folclórica e electrónica, humor, hedonismo e celebración dos dereitos innegociables. Con fermosas coreografías e unha posta en escea única, Trópico de Covadonga é un espectáculo que nos eclipsa tanto pola súa categoría musical como pola súa necesaria impronta discursiva.

Wöyza & The Galician Messengers parten dun repertorio tradicional galego, no que fusionan o soul, o gospel, o hip hop e a danza urbana co patrimonio musical e inmaterial galego (Códax, C.Enríquiez, Los Tamara, Emilio Cao) Estas cancións foran presentadas en directo en Frankfurt en 2018. En 2021, o proxecto medra con novas adaptacións de textos clave da herdanza histórica e con cancións feitas desde sempre para o baile.

Dúas artistas emerxentes galegas como BABYKATZE e Sila Lua engaden aos Eidos de Outono a electrónica traida de Buenos Aires, Berlin e Londres. As DJs  Marta Toro de Vigo e Xabi B, do barrio de Monte Alto, completan unha das programacións máis singulares que teremos en Galicia este ano no que #aculturasegue

Categorías
Novas

Neves Seara e Tamara Andrés presentan Matrias Illadas

  • A inauguración do proxecto, realizalo ao abeiro do Fondo Xacobeo da Xunta de Galicia, terá lugar o 22 de outubro na Fundación Uxío Novoneyra

En consonancia cos seus obxectivos fundamentais —a promoción de actividades poéticas e plásticas e mais a dinamización da cultura galega—, a Fundación Uxío Novoneyra (FUN) acollerá, o vindeiro venres 22 de outubro, a inauguración de Matrias illadas, proxecto artístico multidisciplinar artellado por Neves Seara, artista plástica e performer, xunto a Tamara Andrés, poeta, tradutora e investigadora.

A exposición fotográfica que vertebra o proxecto instalarase na Casa-Escola de María Mariño, rehabilitada no ano 2018 por solicitude da FUN, entidade que a custodia. O venres 22, ademais da apertura da exposición, tamén se presentará o libro que integra o proxecto e compartiranse poemas escritos no marco do mesmo. Para asistir á inauguración cómpre confirmar asistencia no correo matriasilladas@gmail.com.

As imaxes que se exporán na FUN foron tomadas en lugares de Galicia relacionados coas ancestras das creadoras —as ‘Matrias’—, e foron concibidas como homenaxe a elas e á súa herdanza. A exposición poderá visitarse ata o luns 1 de novembro no seguinte horario: venres de 16:00 a 19:00 e sábados, domingos e festivos de 11:00 a 14:00 e de 16:00 a 19:00. Contactando coa Fundación Uxío Novoneyra tamén é posible organizar visitas grupais os luns.

Matrias illadas é un proxecto realizado ao abeiro do Fondo Xacobeo 2021-2022, promovido pola Secretaría Xeral de Política Lingüística da Xunta de Galicia. A través do perfil de Instagram do proxecto pode seguirse toda a súa actividade.

Traxectoria das creadoras

Neves Seara licenciouse en Belas Artes e especializouse en Escenografía e Museografía. Traballa como artista plástica, xestora cultural e performer. Dirixiu Aire centro de Arte en Santiago de Compostela, onde comisariaba exposicións e impartía clases de arte e creatividade. As súas obras teñen viaxado cara a cidades como Atenas, Bruxelas, Helsinki, La Habana, Lisboa, Londres, Madrid, Nova York ou Ponferrada. Na actualidade dirixe o proxecto de industria cultural Casa Morada Servicios Culturales.

Tamara Andrés é escritora, tradutora e investigadora en formación. É a responsable da sección de literatura do Diario Cultural Zeta da Radio Galega. Entre as súas publicacións individuais destacan os poemarios Corpo de Antiochia (Editorial Galaxia, 2017), Bosque vermello (Edicións Positivas, 2019) e irmá paxaro (Cuarto de Inverno, 2019). Xunto a Marcos Viso creou os álbums ilustrados Distancias (Editorial Galaxia, 2020) e Tan preto (Concello de Poio, 2020). Textos da súa autoría foron publicados, entre outros, nas antoloxías No seu despregar (2015, Apiario) ou Anthology of Young Galician Poets (2019, Vakxikon).

 

Categorías
Novas

A Fundación Uxío Novoneyra entra na directiva de ACAMFE

A Asociación de Casas-Museo e Fundacións de Escritores (ACAMFE) vén de renovar a súa xunta directiva co gallo da Asemblea xeral celebrada o pasado 30 de setembro de na Residencia de Estudantes de Madrid. A Fundación Uxío Novoneyra entra a formar parte da dirección  en calidade de Tesoureiro, mentres que a Presidencia recaerá na Casa-Museo Pérez Galdós (Palmas de Gran Canaria). Tamén formarán parte do órgano a Fundação Cupertino de Miranda, a Casa-Museo Unamuno e o Museo Casa Natal de Cervantes. A candidatura foi elixida por unanimidade polos representantes das entidades membro da rede.

A cita serviu tamén para referendar os convenios de colaboración que ACAMFE mantén coa Asociación Colexial de Escritores de España (ACE) e mais a Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP). Tamén se discutiron as accións e proxectos á futuro, como a continuidade da iniciativa “Espazos Literarios“, a creación un catálogo de casas e recursos literarios na Península ou apertura da rede a universidades e fundacións de artistas.  Na mesma xuntanza acordouse tamén a entrada da Fundación Miguel Delibes e a Fundación Carlos Velo.

ACAMFE reune na actualidade a 43 fundacións e casas-museo de España e Portugal, nunha rede constituida formalmente no ano 1998 co propósito de contribuír a un mellor coñecemento e difusión deste patrimonio cultural, favorecendo ademais o encontro e cooperación entre estas institucións.

A asociación representa as casas e os legados dos distintos escritores e escritoras, que inclúe o patrimonio moble e inmoble depositario da vida íntima ligada a un enclave local concreto. As casas-museo ofrecen tanto fondos documentais e bibliotecas particulares, como obxectos artísticos ou personais, material privilexiado para a achega investigadora ao personaxe.